Σχέδια και ‘σχέδια’

Λένε πως όταν ο άνθρωπος κάνει σχέδια, ο Θεός γελάει. Υπάρχει βέβαια και το άλλο… «Όταν ο άνθρωπος σκέφτεται, ο Θεός γελάει και όταν ο άνθρωπος κάνει σχέδια, ο Θεός ξεκαρδίζεται στα γέλια» (Δουκίδης).

Τα σχέδια συχνά ακολουθούν τη διαίσθηση κάποιας δύναμης που ίσως έχουμε, ώστε να πλεύσουμε προς ένα επιθυμητό όραμα. Μπορεί και να ξεκίνησα τελείως λάθος βέβαια, και τα σχέδια να δημιουργούνται μέσα από την απόγνωση προς αναζήτηση κάποιου φάρου. Υπάρχουν για παράδειγμα, μεταξύ άλλων, οι φάροι ταυτότητας, οι φάροι γνώσης, οι φάροι οι υπαρξιακοί, οι φάροι της αγάπης. (Μα σχεδιάζεται η αγάπη, θα μου πείτε; ‘Ψάχνω την αγάπη’, λέει ο άλλος. Αν σας γαλούχησε η ζωή με λίγο ρομαντισμό, θα καταλήξετε ίσως μαζί μου στο εξής συμπέρασμα.. πως τα σχέδια είναι  όντως για γέλια, και ίσως ξεκαρδιστούμε έπειτα παρέα με τον Θεό).

Τί γίνεται όμως με τα σχέδια..; Σε μια αυθόρμητη στιγμή μου, κατέληξα βιαστικά στο συμπέρασμα πως τα σχέδια, για να φωτιστούν, χρήζουν τις κατάλληλες συνθήκες με τους κατάλληλους δαυλούς καθ’οδόν, και μπαίνουν καλύτερα σε τάξη από μία άρτια στρατηγική – αυτή, εμπνευσμένη από τον στρατηγό της (αν δεν ‘αυτοστρατηγούμαστε’), θα σου επιτρέψει να δεις καθαρά όχι μόνο το υποτιθέμενο πεδίο της μάχης, αλλά και τη ‘νίκη’ να ξεπροβάλει κάπου κοντά ή μακριά στον ορίζοντα. (Σαν μπλέξιμο μεγάλο ακούγεται). Χωρίς το σχέδιο, εξ’άλλου, ένας στόχος είναι απλά μια ευχή (ντε Σαιν-Εξπερύ, 1943) –  και ποιός θα τολμήσει να διαφωνήσει με τον Μικρό Πρίγκιπα;

Σχέδιο μπορεί να θεωρηθεί και ο εμμονικός οραματισμός που προτείνει αυτή η χιλιοειπωμένη θεωρία της έλξης που μας πρωτοπήρε ίσως τα μυαλά, αλλιώς διατυπωμένη, μέσω του Αλχημιστή του Κοέλιο (και συγνώμη αν μιλάω στον α’ πληθυντικό, αλλά πιστεύω δεν είμαι μόνο εγώ που  ακούω την αναφορά παντού γύρω μου, να παπαγαλίζεται, χρόνια τώρα… γι’αυτό και θα την παραφράσω..!) – γι’αυτή την πολυπόθητη επιθυμία, που όταν την εξαντλείς σαν όραμα, θα συμβάλλει ολάκερο το σύμπαν στην πραγμάτωσή της (Κοέλιο, 1988).

Ετυμολογώντας το ‘σχέδιο’, είναι άρτια συνδεδεμένο με το εικαστικό ή το αρχιτεκτονικό σχέδιο: Έτσι ενώ όλα τα παραπάνω έχουν να κάνουν με την ερμηνεία της λέξεις ‘σχέδιο’ ως μια επιθυμία ή σκέψη (κάτι που προγραμματίζουμε φωναχτά ή αθόρυβα ώστε να πραγματοποιηθεί στο μέλλον), παράλληλα, το σχέδιο των καλλιτεχνικών είναι μια αναπαράσταση ενός αντικειμένου, συνήθως υπό κλίμακα. Δηλαδή το κάθε σχέδιο είναι μια μικρογραφία οράματος που αναπαρίσταται στο μυαλό μας, είτε μέσω απτών γραφημάτων και σχημάτων, είτε μέσω νοητών εικόνων που δημιουργούν επιτηδευμένες συνθέσεις γεγονότων και μορφών που θα κεντήσουν το όραμα και θα το φέρουν κοντύτερα στην πραγματικότητά μας. (Ίσως γι’αυτό, συχνά, οι καλλιτέχνες ζουν μια πιο μακρινή πραγματικότητα, και νομίζουμε πως αποστασιωπιούνται).

Έτσι, τα σχέδια δε δημιουργούνται από το πουθενά, αλλά είναι προϊόντα ενός συστηματικού οραματισμού που αρχιτεκτονείται ώστε να έχει αρχή, μέση και τέλος, δημιουργώντας μια ιστορία που συχνά το νόημα και η αξία της βασίζεται σε κάποιους έμφυτους ηθικούς κώδικες που προσθέτουν υλικό στη μέθοδο της σημασιολογικής αποκρυπτογράφησης… Όλα αυτά, όταν η ιστορία έχει κάποιο σημειολογικό βάθος να τη στηρίζει, και δεν είναι, κοινώς, μια εννοιολογική ‘σούπα’ που αποσκοπεί σε μια ρηχή αυτοπροβολή ώστε να διαλαμπαδευτεί απλά ο στόχος.. (πιάνοντας λιγάκι και το στίγμα της εποχής μας).

Ο Γιάννης Κούρος, στο τέταρτο ημερονύκτιο του Εξαήμερου του Αιώνα, αναφέρει: «παλεύοντας με τα σκουλήκια γνώρισα τη λάμψη» (2013). Σίγουρα διαπιστώνεται στις αφηγήσεις του πως η λάμψη αυτή δε θα είχε με τίποτα συνειδητοποιηθεί εάν δεν βυθιζόταν σε καταστάσεις που κανένα σχέδιο δε θα μπορούσε να προβλέψει. Μας δείχνει δηλαδή πως ένα σχέδιο μπορεί και να μην έχει μια μελετημένη κατεύθυνση, όταν ξέρουμε πως η μόνη οδός προς κάποιον αφηρημένο προορισμό είναι μέσα από κάποια άβυσσο που ίσως και κανείς να μην έχει ξαναβιώσει ώστε να μπορούσαμε να συνθέσουμε εμπειρικά ή ερευνητικά μια επιτηδευμένη και λογική στρατηγική. Εξ’άλλου, υπάρχει και το γνωμικό “Gladiator in arena consilium capit,” δηλαδή ‘Ο μονομάχος κάνει το σχέδιό του μέσα στην αρένα’ (δηλ. αυτοσχεδιάζει)’ (Σενέκας, 4 μ.Χ.-65 μ.Χ.)…. όσο άτοπο και αν είναι να παρομοιάσουμε τον μυθικό μας Κούρο με έναν κοινό μονομάχο.. Αλλά θα φαντάζεστε τί θέλω να πω.

Ίσως και να ομιλούμε περί ‘καλών ταξιδευτών’ όπως περιγράφει ο Λάο Τσε (5ος αιώνας π.Χ.), που χαρακτηρίζονται από ασταθή σχέδια και καμία πρόθεση να φτάσουν κάπου.. Πιθανόν ο καλός ταξιδευτής να δίνει και απάντηση σε όλα τα παραπάνω, όταν αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε την αξία του σκοπού του.

Και θα κλείσω με κάτι του Τσώρτσιλ που  βολεύει τη συχνή μου ψυχοσύνθεση όταν με βρίσκω χαμένη, σα μοναχικό πλοίο σε θάλασσα του Βολανάκη.. «Ο Κολόμβος όταν ξεκίνησε, δεν ήξερε πού πήγαινε, και όταν έφτασε, δεν ήξερε πού βρισκόταν».  Σίγουρα δεν ταυτίζομαι με τον Κολόμβο, περισσότερο όμως με τη σημειολογία του γνωμικού που ίσως και να φέρει λίγο ‘Λάο Τσε’ μέσα του, σε αποδόμησή του. Οπωσδήποτε ταυτίζομαι όμως με το πλωτό του Βολανάκη, εξ’ού και η έμπνευση της ‘αναπαράστασής’ του:

πηγές:
Δουκίδης, Μανώλης ( ) γνωμικό από το Εγχειρίδιο Καριέρας
Κοέλιο, Πάουλο (1988) Ο Αλχημιστής. Harper Collins.
Κούρος, Γιάννης (2013) Το Εξαήμερο του Αιώνα. ΥΨΙΛΟΝ/ΒΙΒΛΙΑ.
Λάο Τσε (5ος αιώνας π.Χ.) Τάο Τε Τσινγκ: Ο Δρόμος της Σοφίας. Dharma.
ντε Σαιντ-Εξπερύ, Αντουάν (1943) Ο Μικρός Πρίγκιπας. Editions Gallimard.
Σενέκας ο Νεότερος (5 μ.Χ.-65 μ.Χ.) γνωμικό
Τσώρτσιλ, Ουίνστον (1874-1965) γνωμικό
This entry was posted in Uncategorized and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply